1K-Factor คืออะไร?
สัญญาก่อสร้างภาครัฐส่วนใหญ่ใช้เวลานานหลายเดือนถึงหลายปี ระหว่างนั้นราคาวัสดุอย่างปูนซีเมนต์ เหล็ก และน้ำมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา K-Factor คือสูตรทางคณิตศาสตร์ที่รัฐสร้างขึ้นเพื่อให้ผู้รับเหมาและรัฐร่วมกันแบ่งรับภาระความเสี่ยงจากความผันผวนของราคาวัสดุก่อสร้างร่วมกันอย่างเป็นธรรม เพื่อไม่ให้ผู้รับเหมาต้องขาดทุนจนทิ้งงานเมื่อวัสดุถีบตัวสูงขึ้น และรัฐก็สามารถรักษาผลประโยชน์ของแผ่นดินได้เมื่อราคาวัสดุปรับตัวต่ำลงมา
2ดัชนีที่ใช้ในสมการ K-Factor มาจากไหน?
ตัวแปรดัชนีราคาในแต่ละสูตร ได้รับการคำนวณและเผยแพร่เป็นรายเดือนโดย กองดัชนีเศรษฐกิจการค้า สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ โดยแบ่งออกเป็นดัชนีวัสดุแต่ละกลุ่ม ดังนี้:
| ตัวแปรดัชนี | ชื่อประเภทหมวดหมู่ดัชนี | ที่มาอย่างเป็นทางการ |
|---|---|---|
| I | ดัชนีผู้บริโภคทั่วไป (General Consumer Price Index) | กระทรวงพาณิชย์ |
| C | ดัชนีปูนซีเมนต์ (Cement Index) | กระทรวงพาณิชย์ |
| M | ดัชนีผลิตภัณฑ์เหล็กและผลิตภัณฑ์เหล็ก (Iron & Steel Index) | กระทรวงพาณิชย์ |
| S | ดัชนีไม้แปรรูปและผลิตภัณฑ์ไม้ (Wood Index) | กระทรวงพาณิชย์ |
| F | ดัชนีน้ำมันเชื้อเพลิงและหล่อลื่น (Fuel & Diesel Index) | กระทรวงพาณิชย์ |
| o (ตัวห้อย) | ดัชนีราคาสารตั้งต้น ณ เดือนเปิดซองประกวดราคา | จุดเริ่มต้นสัญญา (ทำสัญญา) |
| t (ตัวห้อย) | ดัชนีราคาสินค้า ณ เดือนที่ส่งมอบผลงานงวดจริง | เดือนที่ส่งมอบเพื่อเบิกจ่ายงวด |
3เกณฑ์ความเสี่ยง ±4% หมายความว่าอย่างไร?
ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีและกฎกระทรวงพัสดุ กำหนดให้คู่สัญญาฝ่ายผู้รับจ้างต้องยอมรับ ความเสี่ยงราคาวัสดุขึ้นหรือลงไม่เกินร้อยละ 4 ด้วยตนเองเป็นเกรดมาตรฐาน:
- หากค่าดัชนี K สูงขึ้นเกิน 1.0400: รัฐจะจ่ายชดเชยส่วนที่เกินกระดาน 4% ให้แก่ผู้รับจ้าง (สูตร:
ชดเชย = [K - 1.04] × ค่างาน) - หากค่าดัชนี K ต่ำลงเกินกว่า 0.9600: ผู้รับเหมาต้องส่งคืนเงินส่วนต่างที่ถูกลงเกิน 4% กลับคืนทางราชการคลังแผ่นดิน (สูตร:
หักเงินคืน = [0.96 - K] × ค่างาน) - หากค่าดัชนี K อยู่ภายในกรอบ 0.9600 ถึง 1.0400 (เช่น K = 1.025): จะไม่มีการจ่ายเงินชดเชยหรือหักคืนใดย้อนหลัง เพราะถือว่าอยู่ในเกณฑ์ปกติ
งวดงานส่งมอบคิดเป็นเงินมูลค่า 1,000,000 บาท และคำนวณสูตรค่า K ในวันส่งงวดได้เท่ากับ 1.0550 (ส่วนต่างเพิ่มขึ้น 5.5% สูงเกินเพดาน 4%)
ผลลัพธ์: ผู้รับจ้างได้รับการจ่ายเงินชดเชยพิเศษเพิ่มจากงบประมาณรัฐเป็นจำนวน 15,000 บาท
4สูตร K-Factor ยอดนิยมและลักษณะกลุ่มงานหลัก
ตามประกาศมติคณะรัฐมนตรี สูตร K-Factor จะแบ่งแยกประเภทตามหมวดหมู่งวดวิศวกรรมต่างๆ ตัวอย่างเบื้องต้น เช่น:
| ประเภทรหัสสูตร | สมการค่าอัตรา K-Factor | กลุ่มตัวอย่างลักษณะหน้างาน |
|---|---|---|
| สูตร 1.1 (งานอาคาร) | 0.25 + 0.15 I/Io + 0.10 C/Co + 0.40 M/Mo + 0.10 S/So | อาคารสำนักงาน โรงเรียน โรงพยาบาล ตกแต่งภายในทั่วไป |
| สูตร 2.2 (ถนนคอนกรีต) | 0.30 + 0.10 I/Io + 0.30 C/Co + 0.10 M/Mo + 0.20 F/Fo | งานถนน ลานจอด สะพานคอนกรีตเสริมเหล็ก กำแพงดินพัง |
| สูตร 3.1 (งานชลประทาน) | 0.40 + 0.20 I/Io + 0.10 C/Co + 0.10 M/Mo + 0.20 F/Fo | ขุดคลองส่งน้ำคู คันดิน บ่อน้ำ ท่อระบายน้ำ คสล. |
| สูตร 5.3 (งานระบบไฟฟ้า) | 0.40 + 0.10 I/Io + 0.50 M/Mo | เสาไฟฟ้า ระบบสัญญาณไฟจราจร ติดตั้งโคมไฟส่องสว่างคันดิน |
ข้อควรระวังสำคัญสำหรับช่างและเจ้าหน้าที่จัดซื้อ (Disclaimer)
ค่าดัชนีราคาวัสดุที่แสดงผลในโปรแกรมคำนวณเบื้องต้นนี้คือ ค่าประมาณการอ้างอิงและจำลองสถิติย้อนหลัง เพื่อช่วยในการคาดหมายค่างานล่วงหน้าเท่านั้น
ห้ามมิให้นำตัวเลขดัชนีที่โปรแกรมจับคู่ให้ไปใส่ในเอกสารราชการเพื่อขอเบิกจ่ายจริง ผู้ใช้จะต้องทวนสอบดัชนีตัวเลขแท้จริงรายเดือนจากเว็บไซต์ทางการของกระทรวงพาณิชย์ www.price.moc.go.th เสมอ เพื่อความปลอดภัยและถูกต้องระดับกฎหมายคลังแผ่นดิน